Η χαρακτηριστική εικόνα αποτελεί συμβολική εικονογράφηση με τεχνητή νοημοσύνη.
Συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε από το Cambridge University Press (BJPsych Open) δείχνει ότι το «κλειδί» για την ψυχική ευεξία των μαθητών δεν βρίσκεται απλώς στο χρονόμετρο της οθόνης, αλλά στον τρόπο χρήσης, στην ποιότητα του ύπνου και στην προστασία από τη συνεχή κοινωνική σύγκριση.
Σε πολλά σπίτια με παιδιά Λυκείου, η συζήτηση γύρω από το κινητό καταλήγει συχνά σε ένα ερώτημα: «Πόσες ώρες ήσουν πάλι σήμερα στην οθόνη;». Η ανησυχία των γονέων είναι απολύτως κατανοητή, ιδιαίτερα σε μια απαιτητική περίοδο με σχολικές υποχρεώσεις, φροντιστήρια και προετοιμασία για τις εξετάσεις. Όμως, η σύγχρονη επιστημονική έρευνα έρχεται να φωτίσει μια πιο ουσιαστική διάσταση: δεν έχει σημασία μόνο το «πόσο», αλλά κυρίως το «πώς» και το «πότε».
Σύμφωνα με πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026 στο επιστημονικό περιοδικό BJPsych Open από το Cambridge University Press (ερευνητική ομάδα των Mallika Punukollu, Saraswati Unnam και Padma Unnam), η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι πλέον σχεδόν καθολική στους εφήβους, αλλά η σχέση της με την ψυχική υγεία εξαρτάται από ποιοτικά χαρακτηριστικά που συχνά περνούν απαρατήρητα. Cambridge Core — BJPsych Open: Social Media Use and Mental Health Outcomes in Secondary School Students.
Χρόνος στην οθόνη ή προβληματική χρήση; Η κρίσιμη διαφορά
Η ανασκόπηση εξέτασε συστηματικές μελέτες, μετα-αναλύσεις και διαχρονικές έρευνες που αφορούν μαθητές και μαθήτριες Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (ηλικίας περίπου 11 έως 18 ετών). Οι ερευνητές χώρισαν την έκθεση στα social media σε τρεις διακριτές κατηγορίες:
- Τον χρόνο και τη συχνότητα χρήσης (πόσες ώρες ή πόσο συχνά συνδέεται ο έφηβος).
- Την προβληματική χρήση (όταν η χρήση γίνεται καταναγκαστική, συνοδεύεται από απώλεια ελέγχου και δυσκολεύει την καθημερινή λειτουργικότητα).
- Τα πρότυπα και τις εμπειρίες χρήσης (όπως η ενεργητική ή παθητική πλοήγηση, η κοινωνική σύγκριση και η συναισθηματική ευαισθησία στα σχόλια και την ψηφιακή επιβεβαίωση).
Το κεντρικό εύρημα είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικό: οι συσχετίσεις ανάμεσα στον απλό συνολικό χρόνο παραμονής στα social media και στα προβλήματα ψυχικής υγείας ήταν γενικά μικρές και ασταθείς. Αντίθετα, η προβληματική, ανεξέλεγκτη χρήση συνδέθηκε σταθερά και ισχυρά με συμπτώματα άγχους, καταθλιπτική διάθεση και ψυχολογική δυσφορία.
Οι τρεις «αόρατοι» μηχανισμοί που κουράζουν τους εφήβους
Γιατί δύο μαθητές που χρησιμοποιούν το κινητό τους για τον ίδιο ακριβώς χρόνο μπορεί να βιώνουν εντελώς διαφορετικές επιπτώσεις; Η μελέτη αναδεικνύει τρεις βασικούς μηχανισμούς που εξηγούν πώς η ψηφιακή καθημερινότητα επηρεάζει τη διάθεση και την ενέργεια των εφήβων:
- Η διαταραχή του ύπνου (sleep disruption): Όταν η οθόνη συνοδεύει τον μαθητή μέχρι το μαξιλάρι, ο ύπνος καθυστερεί, διακόπτεται από ειδοποιήσεις και χάνει την αναζωογονητική του ποιότητα. Για έναν έφηβο Λυκείου, η έλλειψη ποιοτικού ύπνου μεταφράζεται άμεσα σε πρωινή κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης στην τάξη και αυξημένη συναισθηματική ευεξαξία.
- Η συνεχής κοινωνική σύγκριση (social comparison): Η παθητική παρακολούθηση «τέλειων» εικόνων, επιτυχιών ή στιγμιότυπων ζωής άλλων δημιουργεί συχνά ένα αίσθημα ανεπάρκειας και άγχους, ιδιαίτερα σε μια ηλικία όπου χτίζεται η αυτοεικόνα και η ταυτότητα.
- Η συναισθηματική εξάρτηση από την ανατροφοδότηση (emotional reactivity to online feedback): Όταν η αυτοεκτίμηση μιας μαθήτριας ή ενός μαθητή εξαρτάται από τον αριθμό των αντιδράσεων, των προβολών ή των σχολίων, κάθε ψηφιακή αλληλεπίδραση μετατρέπεται σε πηγή πίεσης.
Γιατί οι απλές απαγορεύσεις δεν αρκούν από μόνες τους
Ένα ακόμη αξιοσημείωτο στοιχείο της ανασκόπησης είναι ότι οι πολιτικές που περιορίζονται αποκλειστικά σε οριζόντιους περιορισμούς χρόνου εμφάνισαν περιορισμένα και μικτά αποτελέσματα ως προς τη βελτίωση της ψυχικής υγείας. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι οι παρεμβάσεις στο σχολείο και στην οικογένεια χρειάζεται να εστιάζουν στην απώλεια ελέγχου, στην προστασία του ύπνου και στον συναισθηματικό αντίκτυπο της χρήσης, και όχι απλώς στο πόσα λεπτά έγραψε το κοντέρ της συσκευής.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί με επιστημονική ακρίβεια —όπως υπογραμμίζουν και οι ίδιοι οι ερευνητές στις υποσημειώσεις της δημοσίευσης— ότι η συγκεκριμένη εργασία αποτελεί ταχεία συστηματική ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας και ότι για την εξαγωγή απόλυτων αιτιωδών συμπερασμάτων απαιτούνται περαιτέρω πειραματικές μελέτες με αντικειμενικές μετρήσεις.
Πρακτικά βήματα για τους μαθητές και τις οικογένειες του σχολείου μας
Πώς μπορούμε να μετατρέψουμε αυτά τα επιστημονικά συμπεράσματα σε καθημερινή φροντίδα για τους μαθητές και τις μαθήτριες του 5ου ΓΕΛ Μυτιλήνης; Αντί για συγκρούσεις γύρω από το χρονόμετρο, μπορούμε να δοκιμάσουμε μικρές, ρεαλιστικές αλλαγές:
- Προστατεύουμε την τελευταία ώρα πριν από τον ύπνο: Αφήνουμε το κινητό εκτός υπνοδωματίου ή σε λειτουργία «Μην ενοχλείτε» τουλάχιστον 45–60 λεπτά πριν κοιμηθούμε. Ο εγκέφαλος χρειάζεται αποφόρτιση για να αφομοιώσει όσα διάβασε μέσα στη μέρα.
- Αναγνωρίζουμε πότε η πλοήγηση μας κουράζει: Αν νιώθουμε ότι το «σκρολάρισμα» δεν μας ξεκουράζει αλλά μας γεμίζει άγχος, σύγκριση ή εκνευρισμό, είναι το σήμα για να κλείσουμε την εφαρμογή και να κάνουμε ένα πραγματικό διάλειμμα.
- Διάλογος με ενσυναίσθηση στο σπίτι: Ως γονείς, αντί να ρωτήσουμε μόνο «πόση ώρα ήσουν στο κινητό;», ας ρωτήσουμε «πώς σε κάνει να νιώθεις αυτό που βλέπεις; Ξεκουράζεσαι αρκετά το βράδυ;».
Η τεχνολογία και η επικοινωνία με τους φίλους μας είναι κομμάτι της σύγχρονης εφηβείας. Όταν όμως κρατάμε εμείς το τιμόνι της χρήσης, προστατεύουμε τον ύπνο, την ηρεμία και την καθαρή μας σκέψη.
Πηγή: Mallika Punukollu, Saraswati Unnam & Padma Unnam (2026), Social Media Use and Mental Health Outcomes in Secondary School Students: A Systematic Review, BJPsych Open, Cambridge University Press.