Η χαρακτηριστική εικόνα αποτελεί συμβολική εικονογράφηση με τεχνητή νοημοσύνη.
Στις παρέες των μαθητών, η ζωή δεν σταματά όταν χτυπά το κουδούνι. Συνεχίζεται στις ομάδες, στις ιστορίες, στα βίντεο που περνούν από χέρι σε χέρι μέσα σε δευτερόλεπτα. Η αίσθηση είναι συχνά ότι βρισκόμαστε σε μια κλειστή παρέα, όπως στο διάλειμμα. Δεν είναι έτσι.
Ό,τι αναρτάται, μένει. Ο εκπαιδευτικός Νίκος Γάλλος, σε άρθρο του στο esos στις 14 Νοεμβρίου 2026, το λέει καθαρά: το λεκτικό, το εικονικό και το ηχητικό αποτύπωμα μιας ανάρτησης, από τη στιγμή που ανεβαίνει, καθίσταται αμετάκλητο. Ένα βίντεο συμμαθητή, ακόμη κι αν ξεκίνησε ως «πλάκα», μπορεί να πληγώσει, να διασύρει, να φτάσει πολύ πιο μακριά από την παρέα που το έφτιαξε. Και με την τεχνητή νοημοσύνη, μερικές φορές ούτε καν είναι αληθινό.
Όταν το σχολείο γίνεται αποδέκτης ενός βίντεο
Τα σχολεία, σημειώνει ο Γάλλος, γίνονται ορισμένες φορές αποδέκτες καταγραφών από τα κοινωνικά δίκτυα και οφείλουν, σύμφωνα με το υφιστάμενο πλαίσιο, να μεριμνήσουν για την αντιμετώπιση αποκλίνουσας συμπεριφοράς, εντός και εκτός της σχολικής μονάδας.
Εδώ προκύπτουν δύο σοβαρά ερωτήματα. Πρώτον: είναι η καταγραφή ακριβής, ή έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη; Ένα deepfake μπορεί να μοιάζει πειστικό, χωρίς να έχει συμβεί ποτέ. Δεύτερον: ακόμα κι αν το υλικό είναι αληθινό, έχει αποκτηθεί με νόμιμο τρόπο; Ένα ανώνυμο βίντεο που φτάνει στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του σχολείου δεν είναι, από μόνο του, ένα απλό «αποδεικτικό στοιχείο».
Ο Γάλλος υπενθυμίζει ότι η διαδικασία των παιδαγωγικών μέτρων μπορεί να οδηγήσει έναν μαθητή σε δυσμενή θέση και δεν ξεφεύγει από το θεσμικό πλαίσιο. Το σχολείο μπορεί να λάβει υπόψη τα αποδεικτικά στοιχεία που είναι νομίμως διαθέσιμα, όπως οι μαρτυρίες, για να σχηματίσει γνώμη. Όταν τα στοιχεία δεν επαρκούν, απευθύνεται στις αρμόδιες αρχές.
Το δικαίωμα στην εικόνα σου είναι συνταγματικό
Το άρθρο 9Α του Συντάγματος ορίζει ότι καθένας έχει δικαίωμα προστασίας από τη συλλογή, την επεξεργασία και τη χρήση, ιδίως με ηλεκτρονικά μέσα, των προσωπικών του δεδομένων, όπως νόμος ορίζει. Η εικόνα, η φωνή και το πρόσωπο ενός συμμαθητή δεν είναι «υλικό» για ανάρτηση. Είναι προσωπικά δεδομένα.
Γι’ αυτό η «πλάκα» με ένα βίντεο δεν τελειώνει στο γέλιο της παρέας. Μπορεί να συνιστά προσβολή, εκφοβισμό ή διασυρμό. Και η προώθηση δεν είναι αθώα: όποιος το μεταφέρει παρακάτω συμμετέχει στη διάδοση.
Το κινητό στο σχολείο δεν είναι για γύρισμα
Στους σχολικούς χώρους —κτίρια και προαύλια— απαγορεύεται η εμφανής κατοχή ή η χρήση κινητού τηλεφώνου και άλλων συσκευών εικόνας και ήχου. Το πλαίσιο το θέτει η υπουργική απόφαση 102791/ΓΔ4/2024: το κινητό μένει στην τσάντα και δεν χρησιμοποιείται για συνομιλία, φωτογράφιση ή βιντεοσκόπηση.
Αν μαθητής μαγνητοφωνεί, φωτογραφίζει ή βιντεοσκοπεί εκπαιδευτικούς ή συμμαθητές, ο Διευθυντής ζητά να απενεργοποιήσει και να παραδώσει τη συσκευή, και καλεί τους γονείς των εμπλεκόμενων μαθητών να προσέλθουν στο σχολείο, για να λάβουν γνώση του περιστατικού. Ανάλογα με τη βαρύτητα, προβλέπονται παιδαγωγικά μέτρα που μπορούν να φτάσουν έως αποβολή ημερών και, όταν η καταγραφή αφορά ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα τρίτων, στην αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος.
Η υπουργική απόφαση για τα παιδαγωγικά μέτρα σε περιπτώσεις φωτογράφισης ή βιντεογράφησης, όπως υπενθυμίζει ο Γάλλος, βασίζεται ως αποδεικτικό στοιχείο στη μαρτυρία του εκπαιδευτικού, όχι στην ίδια την αποτύπωση του υλικού.
Τι κάνεις αν δεις — ή αν σε αφορά — ένα τέτοιο βίντεο
Πέντε απλά βήματα, που αξίζουν περισσότερο από οποιοδήποτε «μη στεναχωριέσαι»:
- Μην το προωθήσεις. Το επόμενο κλικ δεν είναι αθώο. Διακόπτει τη διάδοση όποιος σταματά, όχι όποιος «απλώς το στέλνει στην παρέα».
- Μίλησε σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεσαι. Γονέα, υπεύθυνο τμήματος, καθηγητή, Διεύθυνση. Δεν χρειάζεται να το λύσεις μόνος σου.
- Κράτα αποδεικτικά, χωρίς να τα διαδίδεις. Ημερομηνίες, στιγμιότυπα οθόνης, συνδέσμους, ονόματα λογαριασμών. Τα κρατάς για να προστατευτείς, όχι για να τα δείξεις σε άλλους μαθητές.
- Μην απαντάς με άλλο βίντεο και μην «ξεκαθαρίζεις» την υπόθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η αντιπαράθεση εκεί συνήθως μεγαλώνει τη ζημιά.
- Αν πρόκειται για εκφοβισμό ή διασυρμό μέσω διαδικτύου, υπάρχει αρμόδια αρχή: η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος της Ελληνικής Αστυνομίας.
Η γραμμή 11188 λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, χωρίς χρέωση. Το επίσημο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο είναι ccu@cybercrimeunit.gov.gr. Καταγγελία μπορεί να υποβληθεί και μέσω του gov.gr, στην υπηρεσία για εγκλήματα στον κυβερνοχώρο. Χρήσιμες πληροφορίες για ασφαλή πλοήγηση υπάρχουν στα cyberalert.gr και cyberkid.gov.gr.
Μια έρευνα που αξίζει να απαντηθεί ειλικρινά
Από τις 16 έως τις 26 Νοεμβρίου 2026, το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού διενεργεί πιλοτική έρευνα για την Παιδεία στα Μέσα και την ψηφιακή ζωή των μαθητών, στο πλαίσιο της κατάρτισης της Εθνικής Στρατηγικής για την Παιδεία στα Μέσα 2027–2030 (εγκύκλιος 154960/ΓΔ8/2026). Τα ηλεκτρονικά ερωτηματολόγια είναι ανώνυμα, δεν βαθμολογούνται και αφορούν, μεταξύ άλλων, τα κοινωνικά δίκτυα, την παραπληροφόρηση, την τεχνητή νοημοσύνη και τα deepfakes. Η συμμετοχή αφορά τις σχολικές μονάδες που θα επιλεγούν στο δείγμα από τις Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης. Αν το σχολείο μας κληθεί, αξίζει να απαντήσουμε με ειλικρίνεια: δεν υπάρχουν σωστές και λάθος απαντήσεις, μόνο η δική μας εμπειρία.
Η παρέα δεν τελειώνει σε ένα κλικ
Ένα βίντεο συμμαθητή δεν είναι πλάκα, γιατί πίσω από την οθόνη υπάρχει ένας άνθρωπος που θα επιστρέψει αύριο στην ίδια τάξη. Η προστασία ξεκινά από εμάς: να μην το γυρίσουμε χωρίς συναίνεση, να μην το προωθήσουμε, να μιλήσουμε όταν κάποιος πληγώνεται. Το σχολείο έχει πλαίσιο και όρια. Οι αρχές έχουν αρμοδιότητα όταν η βλάβη βγαίνει στο διαδίκτυο. Το πρώτο βήμα, όμως, είναι πάντοτε ανθρώπινο: να σταματήσουμε την «πλάκα» πριν γίνει πληγή.
Πηγές
- Νίκος Γάλλος, «Η “αποδεικτική αξία” των κοινωνικών δικτύων στη σχολική πραγματικότητα», esos, 14/11/2026: https://www.esos.gr/arthra/102477/i-apodeiktiki-axia-ton-koinonikon-diktyon-sti-sholiki-pragmatikotita
- Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 9Α, προστασία προσωπικών δεδομένων.
- Υπουργική απόφαση 102791/ΓΔ4/10-09-2024 (ΦΕΚ Β΄ 5130), πλαίσιο χρήσης κινητού τηλεφώνου και παιδαγωγικών μέτρων σε περιπτώσεις φωτογράφισης ή βιντεοσκόπησης στον σχολικό χώρο.
- Ελληνική Αστυνομία, Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος: γραμμή 11188 (24/7, χωρίς χρέωση), email ccu@cybercrimeunit.gov.gr, καταγγελίες μέσω gov.gr. Ενημέρωση: ιστοσελίδα Ελληνικής Αστυνομίας και https://cyberalert.gr/contact/
- Εγκύκλιος ΥΠΑΙΘΑ 154960/ΓΔ8/2026, πιλοτική έρευνα για την Παιδεία στα Μέσα και την ψηφιακή ζωή των μαθητών/τριών (ανώνυμα ερωτηματολόγια 16–26/11/2026), στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για την Παιδεία στα Μέσα 2027–2030.


